Mekong Nehri kıyısında yer alan baskent, Kamboçya’nın Fransa tarafından sömürgeleştirilmesinden itibaren Kamboçya’nın başkenti konumunda olup, zamanla gelişerek, ülkenin ekonomik, kültürel, siyasi, diplomatik ve sınai merkezi haline gelmiş.

Tal’in dedigine gore, dolandiricilik konusunda Siem Reap’ten bile kotuymus. Baska biri de, dolar’in burada satin alamiyacagi bir seyin olmadigini soyledi. Atis alanlarinda olduremedigin sey yokmus guya. Bu korkunc efsanelerin golgesi, beynimin buyuk bir bolumunde, kendimi hazirlamaya calisirken… Yolumuz 5 saat. 10usd. (ama tabi kaziklanmis da olabiliriz, bilemiyecegim)

STREETS OF PHNOM PENH:

STREET FOODS OF PHNOM PENH:

Genel kambcya’nin streetfood’lari da boyle zaten.

TRANSPORTATION: TUKTUK

isminin komikligine aldanma, adim basi hedefleri oluyorsun, aralarindan yurumek de hic kolay degil.

.

CHILDREN!!

7 yasindan itibaren aksam karanliginda bile calisan bu cocuklar, sabah 09.00’dan oglen 12.00’ye kadar suren okullarina ayda 5 dolar, ogledensonra 1 saat ingilizce dersi icin ise aylik 10 dolar oduyorlar. Kendi paralarini kendileri kazaniyor ve kazanamadigi ay okula gidemiyorlar!!! Bazi cocuklar yediklerimizi ictiklerimizi soruyorlar. Ic parcalayici cok zoooooooooooooooooor Ustelik bu cocuklar dilenmiyor bile! Para kazanmaya calisiyorlar!

FIRST NIGHT IN PHNOM PENH

Yemek sonrasi nehir kenarinda biraz yuruyelim dedik. Bir suru bayrak ama Turkiye yok. Bir kac sokak yemek saticilarinin yanisira topluluklar olusmus, rutin bir dans yapiyorlar. Kolay bir dans olsa da egleniyora benziyorlar.

Az daha ilerleyince bir topluluk daha gorduk. Bu sefer bir tapinak etrafindalar. Muthis dekorlu cicekler ve tutsuler satiliyor etrafinda. Iceri girip dua ediyor insanlar- cok istedim ben de. Ve yasli bir kadindan 1 dolara cicek ve tutsu alip girdim iceri. Nasil, ne sekil yapicagimi bilmedigimden cok tatli bir cocuk da bana kilavizluk etti. Kocaman bir Vishnu heykeli vardi icerde ama ciceklerden gozukmuyordu nerdeyse. Digerlerinden kopya cekerek comeldim ve ellerimi basimin ustunde birlestirip dua etmeye basladim. O kadar guzel bir an’di ki, kendim icin istemedim. Ben zaten hayalimi yasiyorum. Bu cocuklar icin dua ettim, ailem icin, arkadaslarim icin ettim. Kafami kaldirdigimda bana bakanlar sicak bir gulumsemeyle karsilik verdiler – kendimi cok iyi hissettim. Disari ciktigimda cicek ve tutsu aldigim yas almis kadin, gozlerimin icine bakiyor, sariliyor, dokunuyor ve surekli tesekkur ediyordu. Yanimiza bir de elinde kafes tasiyan bir cocuk geldi. Dilek dileyip bu kuslari havaya atabilecegimizi soyledi. Jess aldi ucurdu. Umarim gercek olur O’nun da dilekleri. Kilavuzluk eden cocuk da sapkasini cikarip benden para istedi. Ona da 1 dolar verince, delikanli kendini tutamayip yanimizdan azicik uzaklasabilmisti ki deli gibi ziplamaya ve kahkaha cigliklari atmaya basladi. Aman Tanrim ya… soyleyecek soz bulamiyorum!!! Aklimdan gitmiyor bu sahneler!

Peki bu fakirlige ragmen Yol’un basindan beri gordugum en şık arabalar, Range Rover’lar, Discovery’ler, Porche’lar… shaka mi?

venividivici

(19.03.2010)

KILLING FIELDS

Bugun YAS gunumuz.  Bugun mutlu olmak istemiyorum. Bugun Onlar’in acilarini paylasiyorum.

Bildigin gibi.. Kambocya – ya da tarihteki adiyla Kmerler malesef cok parlak bir gecmise sahip degil.  Angkor Kralligi zamaninda altin caglarini yasayan bu insanlar, sonra Vietnam ve Tayland’dan nasibini almis. En cok da ic savas ve karisikliklardan cekmisler, ki bunun en acisi cok yakin bir tarihte – 17 Nisan 1975’de baslayan katliam 1979’a kadar surdu. Vietnam savasindan zayif dusen memleketin basina Pol Pot denen insanligin yuz karasi gjjgkfjkjbnlzxj herif gecmesiyle de asıl katliam basladi. Halkina ‘Amerika’nin gelip sehirleri bombalayacagini, bu yuzden biran once sehirleri bosaltip, herseyi birakip tarlalara gidip calismalari gerektigini’ soylemis. Guya amaci Angkor kralligi zamanindaki guclerine geri donmekmis. Aydinlar. ogretmenler, doktarlar, muhendisler, monklar, devlet adamlari hic bir ise yaramiyacagindan ve daha otesi isyan etme riskine sahip olabileceklerinden, ilk once onlari öldürtmüs. Geri kalan herkesin ozgurlugunu elinden almis ve halkindan olmayacak ‘hektor basina 3 ton kadar’ pirinc talep ederek ve basaramadiklarinda ise ac kalmalarini saglayarak olmelerine sebep olmus.

DINSEL RITEULLER YASAK.

DINSEL SEMBOLLER YASAK.

KASIFLIK YASAK.

IYILESTIRME YASAK.

BUYUKLERE SAYGI YASAK.

SOSYAL STATU YASAK. TITR YASAK.

EGITIM YASAK. EGZERSIZ YASAK.

OKUL YASAK. OGRENMEK YASAK.

KITAP YASAK. KUTUPHANE YASAK.

FEN YASAK. TEKNOLOJI YASAK.

KALEM YASAK. KAGIT YASAK.

PARA YASAK. TAKAS YASAK.

ALMAK YASAK. SATMAK YASAK.

YALVARMAK YASAK. VERMEK YASAK.

CANTA YASAK. CUZDAN YASAK.

INSAN HAKKI YASAK. OZGURLUK YASAK.

MAHKKEME YASAK. YARGILAMAK YASAK.

KURALLAR YASAK. AVUKATLAR YASAK.

ILETISIM YASAK.

TOPLU TASIMA ARACI YASAK.

OZEL TASIMA ARACI YASAK.

SEYAHAT ETMEK YASAK. POSTALAMAK YASAK.

CAGIRMAK YASAK. ZIYARET ETMEK YASAK.

FAKS YASAK. TELEFON YASAK.

ARKADASLIK YASAK.

SOHBET ETMEK YASAK.

SHAKA YASAK. GULMEK YASAK.

MUZIK YASAK. DANS ETMEK YASAK.

ROMANTIZM YASAK. FLIRTLESMEK YASAK.

ZINA YASAK. CIKMAK YASAK.

ISLAK RUYA YASAK.

MASTURBASYON YAPMAK YASAK.

CIPLAK PIJAMA GIYMEK YASAK. BIKINI YASAK.

CIPLAK DUS ALMAK YASAK.

ASK SARKILARI YASAK. ASK MEKTUPLARI YASAK.

BIRINE BIRSEY HISSETMEK YASAK.

EVLENMEK YASAK. BOSANMAK YASAK.

KARMASA YASAK. KAVGA ETMEK YASAK.

SAYGISIZLIK YASAK. KUFRETMEK YASAK.

AYAKKABI YASAK. SANDALET YASAK.

DIS FIRCASI YASAK. JILET YASAK.

TARAK YASAK. AYNA YASAK.

LOSYON YASAK. MAKYAJ YASAK.

UZUN SAC YASAK. ORGU YASAK.

MUCEVHER YASAK.

SABUN YASAK. DETERJAN YASAK. SAMPUAN YASAK.

ORGU YASAK.

SIYAH DISINDA RENK KIYAFET YASAK.

STIL YAPMAK YASAK.

SARAP YASAK. NO PALM SAP HOOCH.

CAKMAK YASAK. SIGARA YASAK.

SABAH KAHVESI YASAK. OGLEDEN SONRASI CAYI YASAK.

ATISTIRMAK YASAK. TATLI YASAK.

KAHVALTI YASAK. BAZEN AKSAM YEMEGI YASAK.

ACIMAK YASAK. AFFETMEK YASAK.

PISMANLIK YASAK. VICDAN AZABI YASAK.

IKINCI SANS YASAK. MAZERET YASAK.

SIKAYET ETMEK YASAK. YAS TUTMAK YASAK.

YARDIM YASAK. FAVOR YAPMAK YASAK.

GOZLUK YASAK. DIS TEDAVISI YASAK.

ASI YASAK. ILAC YASAK.

HASTANE YASAK. DOKTOR YASAK.

OZURLULUK YASAK. HASTALIK YASAK.

TUBERKULOZ YASAK. CUZZAM YASAK.

UCURTMA YASAK. MISKET YASAK. IP ATLAMAK YASAK.

KURABIYE YASAK. BUZLU SEKER YASAK. SEKERLEME YASAK.

OYUN OYNAMAK YASAK. OYUNCAK YASAK.

NINNI YASAK.

DINLENMEK YASAK. TATIL YASAK.

HAFTASONU YASAK.

OYUN YASAK. SPOR YASAK.

GECE KALMAK YASAK.

GAZETE YASAK.

RADYO YASAK. TELEVIZYON YASAK.

CIZMEK YASAK. BOYAMAK YASAK.

EVCIL HAYVAN BESLEMEK YASAK.

RESIM YASAK.

ELEKTRIK YASAK. GAZ LAMBASI YASAK.

SAAT YASAK.

UMUT YASAK.

YASAMAK YASAK.

Bu uzun listeden sadece bir tanesini secsen bile, ne kadar zor gelebilecegini dusunebiliyor musun???? Ya hepsi birden??????!!!!!!

Aileleri birbirinden ayirmis ki insanlar kendilerini daha cok ise versinler!! Her gun yuzlerce acliktan olen insanlar, zaman zaman arkadaslarini yemek durumunda kalmislar!!!. Anneler bebeklerinin olduklerini kabul edemedikleri icin onlari kucaklarinda tasimaya devam ediyormus, taki anlayip delirene kadar! Kendi mezarlarini kazmak zorunda kalan bu insanlarin herseyi ellerinden alinmis!! Kendilerine Kizil Kmerler diyen insan kiligindaki seytanlarin bir kismi kendi ailelerini oldurmek istemediginden, bir ara icsavas da cikmis. Ceteleleri  2-3 milyon kadar Kambocyali, 9 adet de yabanci.

Bunlar muhtemelen zaten bildiklerindi – peki ya gorduklerimiz:

Toplu mezarliklar diye adlandirilan bu cukurlardan 129 adet var. 10’dan 450’ye kadar sayida degisiklik gosteren olu bebek, cocuk, anne, baba vucutlarina yataklik yapmislar. Bazı cocukların ve kadinlarin uzeri ciplakmis.
Kambocya’nin her bir alanina dagilan bu killing field’lerin bir tanesindeydik sadece. En buyugu sinirdaymis. Toplam 380 adet killing field ve 19.403 toplu mezar var!!!!!

Eskiden burasi 20.000 koylunun yasadigi, lichi yetistirdigi mukemmel bir alanmis. Isin kotusu hala oyle gozukuyor, yemyesil bir bahceyle cevrili. Ortada ise 17 katli bir anit var. En alt katta bu toplu mezarlardan cikan kiyafetler, bir uzerinden 9.kata kadar, sadece 15 ve 16 yasindaki cocuklarin kafataslari, uzerindeki katlarda daha duz olan kol, bacak kemikleri ve en ust katta da cene kemekleri yer aliyor!

Kursunla oldurmek pahali oldugundan cocuklari agaca vurarak ya da cekic veya bambuyla agaca cakarak olduruyorlarmis. Bebekleri ise havaya atip ellerinde tuttuklari kilica isabet ettirerek bunu bir oyun haline getiriyorlarmis. BU NASIL BİR CANİLİK, NASIL BİR ZAİMLİK, BU NASIL BİR HASTALIK BOYLE?! Yurudugumuz yollarda kucuk kemikler gozukuyor, rehberimiz herseyi toparlayamadiklarini soyluyor!! Imdaaaaaat!

1979’da Kambocya, Vietnam’la yaptigi savasi neyseki kaybedince ulke kurtulmus. Cok acayip bir ironi.

Bence yine de en kotusu, bu katliami yapan insanlarin yargilanmamasi!!! Bu nasil bi adalet anlayamiyorummmmm. Kabullenemiyorummm. grrrrrrrrrrrrrrr!!

———————

Tur rehberimiz 6 yildir burada calismasina ragmen ilk defa Turklerle tanisiyormus. Malesef sasirtici bir durum degil cunku tanistigimiz herkes bize ayni seyi soyluyor :(

Buraya tuktukla geldik. Tum gun tur aldigimizdan makul bir bedel oldu (20 dolar) ama buraya gelebilmek icin 15 dolar verirken, giris ucretinin sadece 2 dolar olmasi beni ucuz oldugu icin mutsuz etti. Madem bu kadar yardima ihtiyaclari var, bari 5 dolar yapsinlar diye onerecektim cikista ama hal mi kaldi ya bittim tur sonrasi

——————–

S21 – TUOL SLANG PRISON

S21-6


their clothes

offff ben bugunu yasarken bu kadar zorlanirken, onlar bu tarihi yasarken ne oldular hayal bile edemiyorum..

Burasi eskiden bir okulmus – 17 Nisan 1975’de dkfslnfJNFKJENV Pol Pot, burayi iskencelerin yapildigi bir hapishaneye cevirmis.

Her bir binanin, her bir katinda baska bir hikaye var. Ilgilenenler eminim internetten bulur ya da bana sorabilir. Ama ben anlatmak icin bunlardan yalniz birini sececegim:

Agustos 1978’de Kambocya’yi ‘Isvec-Kambocya Arkadaslik Orgutu’ (diye attim cevirirken ama asil adi: Sweden-Kampuchea Friendship Assosiation’) adi altinda ziyaret eden bir Isvecli’nin hikayesi. Oldurulmelerden haberdar oldugu icin, denetlemeye gelmis. Ancak Kmerlerle gorusecegine, Kizil Kmerlerin esliginde dolasmis her yeri. Elbette S-21 gibi gizli tutulan yerleri gormemis bile. Bu ziyaretin bir propaganda oldugunu seneler sonra anlamis. Dahasi Kizil Kmerlerin uyguladigi sozde Maoizm’in arkasindaymis. Cok pisman ve ozur diliyor. Bu sergi icin, o zamanlar cektigi fotograflari yorumlamis. Tarihi degistiremiyeceginin elbette ki farkinda ama bu sergiyi acmasinin sebeplerinin sunlar oldugunu soyluyor: o zamanlari yansitmak icin cektigi fotograflari sergilemek + carpik bir ideolijinin insanlara neler yapabilecegini gosterebilmek.

Sergiden bir kac fotograf:

 Bu nasil bir beyin ki 3 milyon insanin olumunu kendine hak goruyor? Bu nasil bir dunya, nasil bir halk ki hala yargilanmamalarina izin veriliyor (hala devletin basinda bu insanlarin oldugu soyleniyor) Ne bicim bir yer burasi? Lokal genc insanlar gecmislerini bilmiyorlar bile!!!!!. Okullarinda bu konu islenmiyor bile!

Ziyaretciler isterlerse giriste duran deftere not yazabiliyorlar. Bir kadinin notu carpti gozume – ‘bu diktatorlerin guzelim ulkeyi yonetmesine nasil izin verdiniz?’ yazmis kisaca.. O zamanlar boyle bir gucleri olmayabilir halkin, anlayabiliyorum. Ama simdi?!?!

Kambocya’nin bu kadar yozlasmis olmasinin etkisiyle, dolandiriciligin bu kadar yaygin olmasi da belki normaldir… Tanistigimiz herkesin bir kaziklanma hikayesi var. Gercekten cok guzel bir ulke ve kimi insanlar cogu komsularindan cok daha sicak. Turistlere ihtiyaclari var ama heralde gunu kurtarma telasiyla gelenleri kaziklamanin uzun vadede kotu oldugunu dusunemeyecek haldeler. Baslarinda zaten carpik insanlar varken, belki de fazlasini onlardan beklemek de yanlis.

Bu da hapishanenin yakisir bir sekilde tavanlarinda yasayan yarasalarinin resmi:

bats

—————————————————————–

RUSSIAN MARKET:

——————————————————————————–

20.02.2010

NATIONAL MUSEUM

Aslinda cok hoslasmadigim tarihi canak comlek sergileyen muze tiplerinden biri olan National Museum, burada hosuma gitti. Ganesha’nin neden fil kafasi oldugunu da ogrendim: Ganesha, Vishnu ile Parvati’nin cocuguymus. Buyuyunce evden ayrilip kendi hayatini kurmaya gitmis. Seneler sonra babasi Vishnu ile karsilasmis fakat ikisi de birbirini tanimamis ve kavga etmeye baslamislar. Vishnu yenmis ve oglunun kafasini kesmis. Bunu sonra goren anne Parvati durumun farkina varmis ve Vishnu’ya soylemis. Vishnu deliye donmus ve hemen oglunu kucagina alip yollarda deli gibi bir healer aramaya koyulmus. Kimseyi bulamamis, sadece kapinin onunde duran bir fil varmis. Bu yuzden filin kafasini kesip oglunun kafa yerine yerlestirmis. Iste efsaneye gore bu yuzden Ganesha’nin kafasi fil kafasi

Resim cekmek yasakti, bu yuzden malesef goruntuler eslik edemiyecek ama kisaca ogrendiklerimiz soyle:

–          Heykellerin cok uzun kulaklari var – uzun yasami simgeliyormus.

–          Tur rehberimiz moda gecislerini de, mimari gecisleri de kocaman heykeller uzerinden anlatti. Misir etkisiyle baslayan kulturleri, zamanla Kambocya stiline donmus. Biyik gelmis, hafif bir gobek gelmis ki bu da bollugu simgeliyormus. Sari ile baglama sekilleri gelismis seneler boyunca. Balik kuyrugu, fan kuyrugu gibi isimler takmislar bu baglama sekillerine. (Ilk gun gittigimiz dans gosterisinde kadinlarin balik kuyrugu takmasinin sebebi de budur herhalde). 11.yy’da bayanlarin ustu ciplak ve dusuk bel o zaman da modaymis :p

–          7’den 8.yy’a ‘Pre-Angkor Period’, 8’den 14.yy’a ‘Angkor Period’ ve simdiye kadar da ‘Post Angkor Period’ diye ayirmislar tarihlerini.

Muzede guvenlik kamerasi yok. Bu yuzden bazi heykellerin kafasi da yok, calinmis haliyle ama kamera hala yok!.

———————————————————–

ROYAL PALACE

Icinde bir suru sarayi barindiran bu alanda, simdiki kral da yasiyor. Evde degildi cunku bayrak yukarda degildi, bu yuzden ziyaterine gidemedik :p Kendisi devletin parasini kullaniyormus gecimi icin.

king's palace

Saraylarin icinde disariya bakan bir ayna var, kotu enerjiyi kovmak icinmis.

Rehber icerde anlatamadi ama disarda gizli bir yer buldugunda bize, Burada da krallarin bir suru karisi olabildigini ve ama yerine gececek oglunun, son karisindan olmasi gerektigini soyledi. Esrarengiz bir sekilde tum kardeslerin olmus/oldurulmus oldugunu ve Bu yuzden simdiki kralin tartismasiz kral oldugunu anlatti!!!!!!!!!!!!!!!!!!!.

Dugunlerden bahsetti. Sabahlari, gelenege uygun yapilan bu dugunlerin bir de bati tarafina parallel aksam partyleri oluyormus. (Dun sabah gordugumuz gelenege uygun olandi demek ki.)

Erkek de bayan da etek giyiyormus!! ve her gun icin farkli bir renk varmis. Ama artik sadece devlet dairelerinde geleneksel kiyafetler kullaniliyormus.

Her yerde gordugumuz 3 farkli bayragin anlamlarini da ogrendik: 1-Kambocya bayragi 2-Budhizm bayragi 3-Kralligi ifade eden ve uzerinde burdaki ofis sarayinin resmi olan bayrak

——————————–

SILVER PAGODA / TEMPLE OF EMERALD BUDDHA

 5389 adet gumus tabakayi icinde barindirdigindan, yabancilar buraya ‘Silver Pagoda’ adini koymus. Ama Kambocyalilar’a gore burası ‘tempe of emerald Buddha’.  Emerald denilen yesil tastan yapilmis Buddha heykelinden aliyor ismini. Ama bu yesil tasli buddha heykeli gercek mi degil mi, orasi kesin degil! 1 sene icinde 40 kisi tarafindan restore edilmis.

Dun Angkor Wat’da da gordugumuz, 3/5/7/9 basli, yilana benzeyen yaratigin adi ‘Ananda’ – Tanrilarini korurmus. 3 basli olan, Hindu’larin 3 Tanri’sini, 5 basli olan – Nepal’de ogrendigimiz Buddha’nin 5 yonunu, 7 basli olan gezegenleri, 9 basli olan ise yonleri simgeliyormus. Cift sayilari sevmiyorlar. Olumu sembolize ediyormus bizdeki gibi.

Genelde krallarin kullerini icinde tasiyan bu stupalar bazen tek kisilikmis, bazen ise tum aileyi icinde barindiriyormus.